Kippen houden in je achtertuin: waar moet je op letten?

Eerst de regels

Regel dit voordat je kippen haalt, niet erna.

• Gemeente. In de Algemene Plaatselijke Verordening staat vaak hoeveel dieren je mag houden en welke afstand tot de erfgrens en tot woningen van buren geldt. Veel gemeenten hanteren een grens van ongeveer vier tot zes kippen zonder vergunning, maar dat verschilt sterk.
• Bestemmingsplan. In sommige woonwijken is het houden van pluimvee uitgesloten, ongeacht wat de APV zegt.
• Huurwoning. Controleer je huurcontract en overleg met de verhuurder of de VvE.
• Hanen. Veel gemeenten staan die niet toe in woongebied vanwege geluid. Voor eieren heb je geen haan nodig.
• Registratie. Pluimvee moet geregistreerd worden. Voor hobbyhouders loopt dat via de aangewezen databank AVINED; houd je meer dan 250 stuks pluimvee, dan geldt dat als bedrijfsmatig en heb je een UBN via RVO nodig.

Die registratie bestaat omdat de overheid bij een uitbraak van vogelgriep snel moet weten waar pluimvee wordt gehouden. Als je geregistreerd staat, krijg je ook bericht wanneer er een ophokplicht geldt. Controleer de actuele voorwaarden bij RVO en AVINED, want deze regels wijzigen regelmatig.

Hoeveel kippen en hoeveel ruimte?

Kippen zijn groepsdieren met een duidelijke rangorde. Houd er nooit één alleen. Drie tot vier is een prettig minimum: valt er eentje weg, dan blijft er nog een groepje over.

Zorg dat de ren deels overdekt is. Kippen gaan bij regen graag naar buiten, maar een permanent natte bodem geeft modder, stank en meer kans op wormbesmetting.

Het hok: bescherming tegen roofdieren

De vos is niet het enige risico. Steenmarters, ratten en roofvogels vormen in Nederlandse tuinen een minstens zo groot probleem, en die komen door openingen waar je ze niet verwacht.

1. Sluit het nachthok elke avond af en open het pas als het licht is; een automatische deur helpt daarbij.
2. Gebruik stevig puntlasgaas in plaats van dun kippengaas, dat makkelijk kapot te trekken is.
3. Graaf de omheining 30 tot 50 centimeter in, of leg het gaas L-vormig naar buiten over de grond.
4. Controleer maandelijks op gaten, losse randen en doorgeroeste plekken.
5. Zorg voor ventilatie hoog in het hok, zonder tocht op zithoogte.
6. Bewaar voer in een afgesloten ton, want open voer trekt ratten aan.

Kies een hok dat je makkelijk kunt schoonmaken. Gladde wanden en weinig kieren maken het onderhoud lichter en beperken de schuilplekken voor bloedluis.

Voer en water

De basis is een volledig legvoer, in korrel- of meelvorm. Daar zitten alle voedingsstoffen in die een leggende kip nodig heeft, inclusief voldoende calcium en eiwit. Dat voer mag de hele dag beschikbaar zijn.

Granen zijn aanvullend voer, geen hoofdvoer. Strooi ze in beperkte mate en bij voorkeur in de strooisellaag: dat stimuleert scharrelen en voorkomt verveling. Geef je te veel graan naast het legvoer, dan verdunt dat de voedingswaarde van het rantsoen.

• Zet daarnaast een bakje grit met kalk of oesterschelp neer voor de eierschaal.
• Maagkiezel helpt de spiermaag om voer te vermalen; kippen hebben geen tanden.
• Zorg dagelijks voor vers water en controleer in de winter of het niet bevroren is.
• Hang voer- en waterbak op werkhoogte van de kip, zodat er minder in wordt gescharreld.
• Reinig de bakken wekelijks en laat het voer één keer per week helemaal opeten.
• Kuikens krijgen kuikenvoer; dat heeft een andere samenstelling dan legvoer.

Wat je kippen niet mag geven

Hier zit een regel die veel mensen niet kennen: het voeren van keukenafval en etensresten aan pluimvee is in de EU verboden, ook voor hobbyhouders. De reden is het risico op verspreiding van dierziekten. Dat geldt ook voor restjes van je eigen bord.

Onbespoten groente uit eigen tuin, zoals sla, kool of pompoen, kan wel als extraatje. Houd het beperkt, zodat het legvoer de basis blijft.

Bloedluis: het grootste probleem in hobbyhokken

Bloedluis is geen luis maar een mijt van ongeveer een millimeter. Overdag zit hij verstopt in kieren, onder zitstokken en achter legnesten; 's nachts kruipt hij op de kippen om bloed te zuigen. Een zware besmetting geeft bloedarmoede, onrust en een terugvallende leg.

Controleer daarom 's avonds met een zaklamp onder de zitstokken en in de naden. Kleine grijze of roodbruine stipjes en grauwe aanslag zijn een teken. Kippen die 's nachts niet meer in het hok willen slapen, geven vaak hetzelfde signaal.

1. Maak het hok volledig leeg en verwijder al het strooisel.
2. Reinig grondig en laat goed drogen; mijten houden van warm en vochtig.
3. Dicht kieren en naden, want dat zijn de schuilplaatsen.
4. Behandel hok én omgeving met een daarvoor bestemd middel, volgens de gebruiksaanwijzing.
5. Herhaal de behandeling volgens het voorgeschreven interval; één ronde is nooit genoeg.
6. Blijf wekelijks controleren, ook als je niets meer ziet.

Bloedluis kan lang overleven zonder bloed, dus een leeg hok is niet automatisch schoon. Begin de bestrijding het liefst vroeg in het voorjaar, voordat de aantallen bij warm weer oplopen.

Vogelgriep en ophokplicht

Bij een verhoogd risico kan de overheid een ophokplicht instellen, meestal in het najaar en de winter wanneer trekvogels het virus meebrengen. Je kippen moeten dan binnen blijven of hun buitenverblijf moet zijn afgeschermd, zodat er geen contact is met wilde vogels en hun uitwerpselen.

• zorg dat je hok en ren geschikt te maken zijn met een dak of net;
• voer en drink altijd binnen of onder afdekking, ook zonder ophokplicht;
• laat wilde vogels niet bij het voer kunnen;
• houd bezoek uit het hok en gebruik aparte schoenen of laarzen;
• meld meerdere zieke of dode dieren zonder duidelijke oorzaak direct.

Verdenking van vogelgriep meld je bij het landelijk meldpunt dierziekten van de NVWA. Eieren en vlees van gezonde kippen blijven tijdens een ophokplicht gewoon geschikt voor consumptie.

Eieren bewaren

Was verse eieren niet. Er zit een dun natuurlijk laagje op de schaal dat bacteriën buiten houdt; door te wassen verwijder je dat. Is een ei zichtbaar vuil, veeg het dan droog schoon.

Bewaar eieren op een koele, constante plek en houd de legdatum aan. Twijfel je over de versheid, leg het ei dan in een glas water: een vers ei zinkt en blijft liggen, een oud ei komt omhoog.

Wat er dagelijks bij komt kijken

• Dagelijks: hok openen en sluiten, water verversen, voer bijvullen, eieren rapen, dieren kort bekijken.
• Wekelijks: mest uit het hok, strooisel bijvullen, voer- en waterbak schoonmaken, controle op bloedluis.
• Maandelijks: grondige beurt van het hok, gaas en sloten controleren.
• Jaarlijks: mestonderzoek of ontworming in overleg met een dierenarts, en extra aandacht tijdens de rui in het najaar, wanneer kippen tijdelijk stoppen met leggen.

Regel ook vakantieopvang. Kippen kunnen niet een weekend alleen: iemand moet dagelijks komen om het hok te openen, te sluiten en water te geven.

Wanneer je een dierenarts inschakelt

• ademhaling met open snavel, piepen of niezen;
• een kip die apart zit, opgebold, met gesloten ogen;
• bleke of blauwige kam;
• een kip die zit te persen zonder dat er een ei komt;
• aanhoudende diarree, vermagering of een opgezette buik;
• wonden door pikkerij of een aanval van een roofdier;
• meerdere dieren die tegelijk ziek worden of sterven.

Dat laatste is ook een meldsignaal richting de NVWA. Vraag vooraf welke dierenarts in jouw omgeving pluimvee behandelt, want niet elke praktijk doet dat.

Zo begin je

Check eerst de APV en het bestemmingsplan, regel de registratie, en bouw of koop dan pas een hok. Reken op drie tot vier kippen, een ren die groter is dan je in eerste instantie denkt en een hok dat je makkelijk schoon kunt maken.

Kies gezonde dieren van een betrouwbaar adres, houd nieuwe kippen enkele weken apart van een bestaande groep, en begin met een rustig, weinig eisend ras als je nog geen ervaring hebt. Eieren zijn een prettige bijkomstigheid; de verzorging is de hoofdzaak.

Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 25 augustus 2026. Regels rond registratie, ophokplicht en gemeentelijke voorschriften wijzigen regelmatig; controleer de actuele situatie bij je gemeente, RVO, AVINED en de NVWA. Deze algemene informatie vervangt geen individueel advies van een dierenarts.